Jak odróżnić gorączkę infekcyjną od przegrzania u dziecka?

Podwyższona temperatura u dziecka to objaw, który wzbudza niepokój każdego rodzica. Choć najczęściej kojarzymy ją z infekcją, nie zawsze musi oznaczać poważne problemy zdrowotne. Zdarza się, że maluch „gorączkuje”, bo jego ciało nie radzi sobie z nadmiarem ciepła, np. przez zbyt ciepłe ubranie, wysoką temperaturę w pokoju, aktywność fizyczną lub upał. Jak rozpoznać różnice między gorączką infekcyjną a przegrzaniem dziecka i jak reagować w danej sytuacji?

Gorączka czy przegrzanie dziecka – dlaczego można je pomylić?

Gorączka infekcyjna i przegrzanie to dwie zupełnie różne sytuacje, które na pierwszy rzut oka mogą wyglądać podobnie. W obu przypadkach:

• termometr pokazuje wartości powyżej normy;
• maluch bywa rozdrażniony, marudny lub nadmiernie senny;
• skóra dziecka jest ciepła;
• może pojawić się przyspieszone tętno oraz wzmożone pragnienie.

Mechanizm powstawania obu stanów wygląda jednak inaczej. Gorączka infekcyjna jest reakcją obronną organizmu – układ odpornościowy świadomie „podkręca” temperaturę, aby zwalczać patogeny (wirusy, bakterie) Natomiast w przegrzaniu dochodzi do sytuacji odwrotnej: środowisko dostarcza za dużo ciepła, a ciało dziecka nie jest w stanie go odprowadzić.

Sprawdź też: stan podgorączkowy a gorączka.

Przegrzanie a gorączka – różnice

Jak rozpoznać, czy mamy do czynienia z przegrzaniem, czy gorączką infekcyjną?

• Przegrzanie organizmu u dziecka nie jest chorobą, lecz zaburzeniem termoregulacji. Temperatura ciała rośnie, ponieważ maluch nie radzi sobie z nadmiarem ciepła, a nie dlatego, że walczy z infekcją. Nie pojawiają się tu zatem typowe objawy infekcji, jak katar, kaszel, ból gardła czy ogólne osłabienie.
• W gorączce infekcyjnej mamy sytuację odwrotną. U dziecka pojawiają się symptomy chorobowe, temperatura narasta stopniowo i często towarzyszą jej dreszcze lub zimne dłonie i stopy.
• Warto również pamiętać, że u małych dzieci mechanizm chłodzenia jest jeszcze niedojrzały. Z tego powodu przegrzany organizm może błyskawicznie osiągać wysoką temperaturę, nawet bez objawów towarzyszących infekcji. Ważne jest zatem, aby analizować ogólny stan zdrowia dziecka, a nie tylko poziom temperatury.

Przeczytaj, czym jest przegrzanie dziecka.

Kiedy dochodzi do przegrzania dziecka?

Do przegrzania dochodzi najczęściej, gdy otoczenie dostarcza dziecku nadmiar ciepła lub gdy jego organizm nie radzi sobie z jego skutecznym odprowadzaniem. Najczęściej jest to efekt:

• zbyt ciepłego, wielowarstwowego ubierania w okresie jesienno-zimowym;

• wysokiej temperatury w pokoju (powyżej 22-23°C),
• upału na zewnątrz i intensywnego wysiłku fizycznego;
• braku odpowiedniej cyrkulacji powietrza (np. sen w niewywietrzonym pomieszczeniu;
• przebywania w nagrzanym wózku.

Gorączka infekcyjna pojawia się z kolei niezależnie od warunków otoczenia. Objawy chorobowe pojawiają się stopniowo i utrzymują niezależnie od stopnia aktywności dziecka czy temperatury w pomieszczeniu.

Infekcja a przegrzanie dziecka – objawy towarzyszące

Objawy przegrzania dziecka mogą się różnić w zależności od stopnia nasilenia. Początkowo maluch może wyglądać jedynie na zmęczonego – staje się mniej aktywny niż zwykle, ma gorszy nastrój i szybciej się męczy. Jego skóra zaczyna być cieplejsza i nabiera intensywniejszego koloru (zwłaszcza na twarzy i karku). Z czasem pojawiają się jednak bardziej jednoznaczne objawy, które wskazują, że organizm dziecka nie radzi sobie z oddawaniem ciepła.  Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• wyraźne zaczerwienienie skóry, które nie ustępuje po chwili odpoczynku;
• wzmożoną potliwość – mokre włosy, wilgotne ubranie, krople potu na czole;
• wyraźny spadek apetytu i niechęć do picia lub jedzenia;
• objawy odwodnienia (suchość ust, mniejsza ilość moczu, ciemniejszy kolor pieluszki);
• narastającą senność lub niepokój i rozdrażnienie;
• nudności i wymioty;
• przyspieszone tętno i oddech;
• bladą, czasem nawet chłodną skórę mimo wysokiej temperatury ciała.

W przypadku infekcji obraz kliniczny wygląda inaczej. Temperatura zwykle narasta bardziej stopniowo, a obok gorączki pojawiają się charakterystyczne symptomy chorobowe. Infekcji często towarzyszy też brak ochoty na zabawę i wyraźne „rozbicie”, którego nie da się wytłumaczyć samymi warunkami otoczenia.

Gorączka czy przegrzanie dziecka – jak szybko je odróżnić?

Odróżnienie gorączki od przegrzania wymaga przede wszystkim spokojnej obserwacji i analizy sytuacji.

• Zwróć uwagę na okoliczności – zastanów się, co działo się tuż przed wzrostem temperatury. Upał, intensywna zabawa, drzemka pod kocykiem czy za ciepły ubiór mogą wskazywać na przegrzanie.

• Sprawdź objawy ogólne – przy przegrzaniu dominuje senność, intensywna potliwość oraz zaczerwieniona skóra. W przypadku infekcji może pojawić się katar, kaszel, ból gardła lub ogólne rozbicie.
• Zmierz temperaturę w spokojnym otoczeniu – odczekaj kilka minut po zdjęciu dziecku dodatkowych ubrań lub zakończeniu zabawy i dopiero wtedy użyj termometru. Unikniesz wtedy fałszywych wyników.
• Przebierz dziecko i obserwuj reakcję – jeśli temperatura spada po kilku minutach lekkiego chłodzenia (np. zdjęcie warstwy ubrań, przewietrzenie pokoju), zwykle oznacza to przegrzanie. Gorączka towarzysząca infekcji nie spada samoistnie.

Przegrzanie organizmu dziecka a gorączka – jak postępować?

Gdy dziecko ma podwyższoną temperaturę ciała, ważne jest szybkie rozpoznanie przyczyny i dostosowanie działań. Postępowanie różni się w zależności od tego, czy mamy do czynienia z przegrzaniem, czy z gorączką spowodowaną infekcją.

Jeśli podejrzewasz, że dziecko jest przegrzane:

• ochłodź ciało – zdejmij nadmiar ubrań, rozluźnij lub usuń kocyki, a skórę przetrzyj letnią wodą lub delikatnie spryskaj. Unikaj lodowatej wody, która może wywołać szok termiczny;
• zadbaj o nawodnienie – podawaj płyny w małych, częstych porcjach. W przypadku niemowląt najlepiej sprawdzi się mleko lub preparaty elektrolitowe, natomiast starsze dzieci mogą pić wodę lub napoje izotoniczne;
• zmień warunki otoczenia – przewietrz pokój, zmniejsz temperaturę w pomieszczeniu, unikaj bezpośredniego słońca;
• obserwuj skórę – zwróć uwagę, czy pojawia się nadmierna suchość, sine lub blade miejsca, co może świadczyć o odwodnieniu;
• wezwij pomoc medyczną, zwłaszcza jeśli temperatura dziecka przekracza 40°C, pojawią się trudności w oddychaniu, drgawki lub wymioty utrudniające przyjmowanie płynów.

W przypadku infekcji postępowanie bazuje przede wszystkim na leczeniu objawowym i obejmuje:

• monitorowanie stanu dziecka – regularnie mierz temperaturę, obserwuj zachowanie, apetyt i aktywność;
• stosuj leki przeciwgorączkowe, w dawkach dostosowanych do wagi dziecka oraz zgodnie z zaleceniami lekarza;
• wspieranie organizmu dziecka, m.in. poprzez odpoczynek, lekkie ubranie, odpowiednie nawodnienie oraz lekkostrawną dietę. Należy unikać też przegrzewania malucha podczas snu i zabawy.

Jeśli jednak objawy infekcji nasilają się, pojawiają się trudności w oddychaniu, wysypka, wymioty, biegunka lub gorączka utrzymuje się dłużej niż 48 godzin, należy skontaktować się z lekarzem.

Gorączka czy przegrzanie dziecka? Podsumowanie

Podwyższona temperatura u dziecka nie zawsze oznacza infekcję. Niekiedy może być skutkiem przegrzania organizmu. Ważne jest jednak, aby uważnie obserwować okoliczności, w jakich pojawiła się gorączka, a także stan ogólny dziecka. Przegrzanie objawia się nagłym wzrostem temperatury, zaczerwienieniem skóry, intensywną potliwością, sennością lub niepokojem, natomiast gorączka infekcyjna pojawia się stopniowo i towarzyszą jej typowe objawy chorobowe, jak katar, kaszel czy brak apetytu. W obu przypadkach ważna jest szybka reakcja rodzica i wdrożenie odpowiednich działań.

Bibliografia

1. Jardine D.S., Choroba z przegrzania i udar cieplny, Pediatria po Dyplomie, 2009. 
2. Kanikowska, J. Witowski, Patofizjologia, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2018
3. Mrozińska K., Postępowanie z gorączkującym dzieckiem, „Przewodnik Lekarza” 2003, 6, 6.